40 نکته در باب افزایش انگیزه ی دانش آموزان

انگيزه، حالات درونی فرد است که موجب تداوم رفتارش تا رسيدن به هدف می ‌شود. انگيزه ارتباط مستقيم و مثبت با پيشرفت تحصيلی دارد.

 به همين علت علاوه بر آنکه انگيزه وسيله‌ای برای پيشرفت تحصيلی در نظر گرفته می ‌‌شود، گاهی از آن به عنوان هدف نيز نام برده می ‌شود، زيرا با افزايش انگيزه، پيشرفت تحصيلی نيز پديد می ‌آيد.

 از آنجا که هوش و استعداد تحصيلی به‌عنوان دو عامل اساسی در پيشرفت تحصيلی ، کمتر تحت تأثير معلم يا مربی واقع می ‌شود، سعی بر آن است که با افزايش انگيزه دانش‌آموزان حداکثر بهره ‌وری از هوش صورت گيرد. زيرا در حالت مساوی برابری هوش و استعداد تحصيلی افراد، مشاهده شده است که پيشرفت تحصيلی افراد با انگيزه چشمگيرتر بوده است. با وجود آنکه معلمان در تغيير هوش و استعداد تحصيلی نقش چندانی ندارند، ولی می ‌توانند در بالا بردن انگيزه دانش‌‌آموزان مفيد واقع شوند.

انگيزه به دو نوع درونی و بيرونی قابل تقسيم است. از انگيزه بيرونی می ‌توان به تقويت‌کننده‌هايی چون پول، تائيد، محبت، احترام، نمره و از تقويت‌کننده‌های درونی می ‌توان به رضايت خاطر و احساس خوب از يادگيری اشاره کرد.

 آنچه که بيشتر موجب رفتار خود‌جوش می ‌شود، انگيزه درونی است. هدف عمده فعاليت‌های پرورشی معلم يا مربی اين است که دانش‌آموز به تدريج از انگيزه‌های بيرونی به سمت انگيزه‌های درونی هدايت شود.

 تفاوت اساسی افراد دارای انگيزه درونی با افراد دارای انگيزه بيرونی اين است که افراد با انگيزه درونی احساس کفايت بيشتری در خود دارند و کمتر به ديگران اجازه می ‌دهند که محرک رفتارشان شوند. اين گروه از دانش‌آموزان، خود تعيين کننده رفتارها هستند و به خاطر کفايتی که در خود احساس می ‌کنند، باور دارند که می ‌توانند با رفتارشان بر محيط خود تأثير بگذارند.

 اين گروه از دانش آموزان با انگيزه درون‌گرا، تصورشان اين است که موفقيت و عدم موفقيت در تحصيل به خاطر نحوه رفتار صحيح يا غلط خودشان است.

اما برخلاف آنها، دانش‌آموزان باانگيزه برون‌گرا، احساس بی ‌کفايتی يا کفايت کمی داشته و همواره تصور می ‌کنند که موفقيت آنها تحت تأثير عوامل محيطی نظير:  معلم و سوالات سخت است. اين گروه از دانش‌آموزان حتی اگر درس بخوانند، باز هم موفقيت چندانی نخواهند داشت. چرا که اندک تلاش آنها به خاطر همان انگيزه‌های بيرونی ، همچون فرار از تنبيه يا کسب خواست معلم است. اينان در صورت کسب موفقيت اندک هم آن را به شانس و تصادف نسبت می ‌دهند و نه به تلاش و استعداد خود.

اين دانش‌آموزان حتی اگر نيم ‌نگاهی به موفقيت داشته باشند، آنقدر آن را صعب‌ الوصول می ‌دانند که دست به عمل نمی ‌زنند، در نتيجه هرگز طعم موفقيت را نخواهند چشيد.

 در حقيقت گام اول در برخورد با اين افراد چشاندن طعم موفقيت به آنها و درهم شکستن تصور منفی آنها در مورد دستيابی به موفقيت است. در اين صورت است که «موفقيت»، «موفقيت» می ‌آورد.

 از آنجايی که انسان آمادگی دارد تا فعاليت‌ها و تصوراتش را تعميم دهد، موفقيت در يک درس منجر به موفقيت در دروس ديگر می ‌شود و اين موضوع در مورد دروس اصلی هر رشته مهم ‌تر است.

 در واقع، ضعف درسی در اين دروس منجر به بی ‌علاقگی به تحصيل و گاهی حتی ترک تحصيل می ‌شود و البته عکس آن هم صادق است. به همين علت به معلمان دروس اصلی هر رشته توصيه می ‌شود، شرايط آموزشی و امتحانی را مطلوب نمايند و با ارزشيابی ‌های مناسب فضای کلاس را لذت ‌بخش کنند.

به طورکلی به ‌منظور افزايش انگيزه دانش‌آموزان و سوق دادن آنها به سمت درونی شدن انگيزه‌ها راهکارهای زير توصيه می ‌شود:

 1 - سعی کنيم اولويت تجربه‌های دانش‌آموزان برای آنها جالب باشد، احساس موفقيت اوليه اعتماد به نفس آنها را افزايش می ‌دهد. اين موضوع در مسابقات ورزشی نيز مشهود است.

 2 - برای موفقيت دانش‌آموزان پاداش در نظر بگيريم. منتظر نباشيم تا افت تحصيلی اتفاق افتد و سپس موفقيت را تحسين کنيم.

 3 - با احترام گذاشتن به تفاوت‌های فردی دانش‌آموزان، هرگز آنها را با يکديگر مقايسه نکنيم.

 4 - دانش‌آموزان را در کلاس کمتر درگير مسائل عاطفی منفی نماييم و نسبت به حساسيت‌های عاطفی آنان آشنا و در کاهش آن کوشا باشيم. سخت‌ گيری و انضباط شديد، تبعيض، بيان قضاوت‌های منفی و خبرهای ناخوشايند از جمله عواملی است که موجب درگيری ذهنی و کاهش علاقه به يادگيری مي‌شود.

 5 - بلافاصله پس از آزمون يا پرسش کلاسی ، دانش‌آموزان را از نتيجه کار آگاه کنيد.

6 - برای اينکه دانش‌آموز بداند، در طول تدريس به‌ دنبال آموختن به چيزی باشد، بيان اهداف آموزشی مورد انتظار از او را در ابتدای درس فراموش نکنيم.

 7 - چگونگی يادگيری و نحوه انجام کار برای دانش ‌آموز مشخص شود.

 8 - به‌منظور افزايش حس کفايت در دانش‌ آموز از او بخواهيم مطالب ياد گرفته شده را به دوستان يا کلاس آموزش دهد.

 9 - در مورد مشکلات درسی دانش‌آموز و ريشه ‌يابی آن، با او تبادل نظر و گفت ‌و گو کنيم.

 10 - تشويق کلامی در کلاس، به صورت انفرادی بسيار حائز اهميت است.

 11 - مطالب درسی را به ترتيب از ساده به دشوار مطرح کنيم.

 12 - از بروز رقابت ناسالم در بين دانش‌آموزان پيشگيری شود.

 13 - در فرآيند آموزش متکلم وحده نباشيم و يادگيرندگان را در يادگيری مشارکت دهيم.

 14 - علاقه به دانش‌آموزان و تعلق خاطر و اهميت دادن به يکايک آنها، سطح انگيزه‌ها را افزايش می ‌دهد.

 15 - آموزش را با «تهديد» پيش نبريم.

 16 - برای دانش‌آموزان با انگيزه، خوراک علمی کافی داشته باشيم.

 17 - با محول کردن مسئوليت به دانش‌آموزان کم توجه، آنان را به رفتارهای مثبت هدايت و علل کم ‌توجهی در آنها را بررسی کنيد.

 18 - شيوه‌های تدريس را از سنتی به شيوه‌های روز تغيير داده و با استفاده از تکنولوژی آموزشی ، حواس پنجگانه دانش‌آموزان را به کار گيريم.

 19 - ميان درس کلاس و مسائل زندگی که به وسيله همان درس قابل حل است، ارتباط برقرار کنيم.

 20 - تدريس را با طرح مطالب و پرسش‌های جالب توجه آغاز کرده و با تحريک حس کنجکاوی ، دانش‌آموزان را برانگيخته‌ تر سازيم.

 21 - به وضعيت جسمانی دانش‌آموزان توجه کرده و علل جسمی بی ‌توجهی و کاهش انگيزه آنان را بيابيم.

 22 - محيط کلاس را با طراحی زيبا و مناسب، جذاب سازيم تا مانع بروز کسالت روحی شويم.

23 - با فرهنگ و تاريخچه زندگی افراد مدرسه يا محله‌ای که در آن تدريس می ‌کنيم، آشنا شده و در طول تدريس از مثال‌های آشنا استفاده کنيم.

 24 - به منظور اطلاع از نتيجه فعاليت درسی دانش‌آموزان و ارائه بازخورد به موقع و مناسب، تکاليف آنان را بلافاصله در جلسه بعدی ملاحظه و با رفع اشکالات، جنبه‌های مثبت را تشويق کنيد.

 25 - در گرفتن آزمون و امتحان به قول خود عمل کنيم.

 26 - زمان يادگيری بايد در حد توان دانش‌آموز باشد. برای تجديد قوا و انگيزه در ميان کلاس از وقت تفريح و استراحت غافل نشويم.

 27 - دانش‌آموز را از ميزان پيشرفت خود آگاه سازيم تا بداند برای رسيدن به هدف چه گام‌های ديگری بردارد.

 28 - به لحاظ اخلاقی و ايجاد انگيزه، هميشه خوش‌اخلاق و خوش‌رو باشيم.

 29 - به منظور افزايش حس کفايت و مشارکت در ارائه دروس از نظرات دانش‌آموزان استفاده کنيم.

 30 - مطمئن باشيم که توجه دانش‌آموزان برای شروع تدريس آماده است.

 31 - تمام مطالب دشوار را يکجا و در يک جلسه آموزش ندهيم.

 32 - به خاطر داشته باشيم، توجه افراطی به دانش‌آموزان (قوی يا ضعيف) موجب متشنج شدن فضای کلاس می‌شود.

33 - دانش‌آموزان را به گروه‌های «خوب»، «بد» و «ضعيف» تقسيم‌بندی نکنيم.

 34 - از ورود به موضوعات حاشيه‌ای که منجر به انحراف توجه کلاس می‌شود، بپرهيزيم.

35 - با ايجاد جلسات بحث و تحليل به دانش آموزان فرصت تفکر و اظهار نظر بدهيم.

 36 - هرگز دانش‌آموزان را مجبور به انجام فعاليت‌های تحقيرکننده نظير «جريمه» نکنيم.

 37 - به افراد درون‌گرا، کمرو، مضطرب که تمايلی به ابراز وجود ندارند، توجه کرده و با تقويت رفتارهای مثبت، آنها را به مشارکت در بحث‌های کلاسی و کارهای گروهی تشويق کنيم.

 38 - در روش‌های تدريس، کنفرانس و سمينار را مد نظر قرار دهيم.

 39 - تأکيد بر نمره، اضطراب دانش‌آموزان را افزايش می ‌دهد و مانع از توجه کامل به موضوع درس می ‌شود. اين دانش‌آموزان با وجود تلاش زياد از نمرات پايينی برخوردارند و به تدريج رابطه ميان تلاش و نتيجه را ناديده می گيرند که در نهايت منجر به از دست رفتن انگيزه خواهد شد.

 40 - گاهی از تجربه‌های دوران تحصيل و شکست‌ها و موفقيت‌های خود برای دانش‌آموزان صحبت کنيد.

به نقل از: همشهری آنلاین

نوشته ی : حميده عبادتی